Cadangan untuk menyelaraskan harga diesel di Sabah dan Sarawak dengan kadar yang dikenakan di Semenanjung Malaysia berpotensi menjadi antara keputusan paling kontroversi yang pernah dihadapi Kerajaan MADANI sejak pelaksanaan rasionalisasi subsidi bahan api.

Menurut sumber industri dan kerajaan, terdapat cadangan yang sedang dikaji oleh Kementerian Kewangan (MOF) untuk menyeragamkan mekanisme subsidi diesel antara Semenanjung, Sabah dan Sarawak. Walaupun belum dibincangkan atau diputuskan oleh Jemaah Menteri, cadangan itu sudah mencetuskan kebimbangan dalam kalangan rakyat kedua-dua wilayah.

Antara justifikasi yang berkemungkinan digunakan oleh kerajaan ialah krisis bekalan global yang berpunca daripada konflik Asia Barat yang berlarutan sejak beberapa bulan lalu. Ketegangan geopolitik tersebut berpotensi mengganggu laluan perdagangan tenaga dan menjejaskan kestabilan bekalan minyak serta gas dunia.

Keadaan itu dijangka meningkatkan harga komoditi, kos import dan perbelanjaan logistik, sekali gus memberi tekanan kepada kewangan negara. Dalam situasi sedemikian, kerajaan mungkin berhujah bahawa kos subsidi bahan api akan terus meningkat sekiranya mekanisme sedia ada dikekalkan.

Sebagai sebuah ekonomi terbuka yang bergantung kepada perdagangan antarabangsa, Malaysia turut terdedah kepada turun naik pasaran tenaga global. Atas alasan itu, rasionalisasi dan penyasaran subsidi mungkin dianggap sebagai langkah untuk memastikan kedudukan fiskal negara kekal mampan.

Namun, ketika kerajaan memperkenalkan sistem subsidi bersasar melalui program BUDI MADANI pada Jun 2024, Sabah dan Sarawak diberikan pengecualian daripada kenaikan harga diesel. Keputusan itu dibuat dengan mengambil kira keadaan geografi dan struktur ekonomi kedua-dua wilayah.

Malah, Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim sebelum ini menjelaskan bahawa penggunaan diesel di Sabah dan Sarawak jauh lebih meluas berbanding Semenanjung. Beliau turut mengakui bahawa pelaksanaan rasionalisasi subsidi diesel di kedua-dua negeri mungkin sukar dilaksanakan.

Pengecualian tersebut dilihat sebagai pengiktirafan bahawa Sabah dan Sarawak mempunyai cabaran tersendiri, termasuk kebergantungan tinggi kepada diesel dan kos logistik yang lebih mahal. Banyak sektor ekonomi di kedua-dua wilayah masih bergantung kepada bahan api itu untuk menjalankan aktiviti harian.

Sekiranya mekanisme subsidi diesel diseragamkan, kesannya dijangka dirasai oleh sektor pengangkutan, pertanian, perikanan dan logistik. Peningkatan kos operasi dalam sektor-sektor tersebut berpotensi memberi kesan kepada harga barangan dan kos sara hidup rakyat.

Kebimbangan itu turut dipengaruhi oleh hakikat bahawa Sabah dan Sarawak merupakan antara penyumbang utama kepada industri minyak dan gas negara. Pada masa yang sama, kedua-dua wilayah masih berdepan cabaran pembangunan dan kos pengangkutan yang lebih tinggi berbanding Semenanjung.

Sebarang usaha untuk menyeragamkan harga diesel tanpa mengambil kira faktor-faktor tersebut berpotensi mencetuskan rasa tidak puas hati dalam kalangan rakyat. Langkah itu juga dijangka menghidupkan semula perbahasan mengenai hak hasil petroleum, tuntutan 40 peratus hasil bersih Sabah serta pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).

Justeru, sekiranya cadangan itu diteruskan, kerajaan dijangka perlu melaksanakan libat urus yang menyeluruh dengan kerajaan negeri dan pihak berkepentingan. Pendekatan yang seimbang diperlukan bagi memastikan keperluan fiskal negara tidak mengabaikan realiti ekonomi dan kepentingan rakyat Sabah dan Sarawak.

Jika cadangan penyelarasan harga diesel itu dilaksanakan, ia berpotensi menjejaskan sentimen positif yang terhasil daripada pengumuman Kerajaan Persekutuan untuk menaikkan Geran Khas Interim Sabah kepada RM1.5 bilion berbanding RM600 juta sebelum ini, sementara menunggu mekanisme pelaksanaan tuntutan 40 peratus hasil negeri seperti yang diperuntukkan di bawah Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) dimuktamadkan.

Malah, Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim sebelum ini memberi jaminan bahawa komitmen kerajaan terhadap tuntutan tersebut tidak harus dipertikaikan dan akan diputuskan melalui rundingan antara jawatankuasa berkaitan serta kerajaan negeri. Dalam konteks itu, sebarang langkah yang dilihat mengurangkan manfaat sedia ada kepada Sabah dan Sarawak, termasuk penyelarasan subsidi diesel, berisiko menimbulkan persepsi bercanggah dengan usaha memperkukuh hubungan Persekutuan dan negeri-negeri Borneo.

Kerajaan MADANI juga perlu bersedia dengan hujah-hujah yang bakal dikemukakan oleh pemimpin dan rakyat Sabah bagi menyanggah langkah tersebut.

Sabah dan Sarawak Pengeluar Utama Minyak Negara

Apa yang menjadikan isu ini lebih sensitif ialah hakikat bahawa Sabah dan Sarawak merupakan antara penyumbang terbesar kepada hasil petroleum negara.

Data yang didedahkan di Parlimen menunjukkan bahawa antara tahun 2018 hingga 2024, Sarawak menyumbang kira-kira RM285.4 bilion hasil petroleum kepada Malaysia, menjadikannya penyumbang terbesar negara. Dalam tempoh yang sama, Sabah menyumbang sekitar RM205 bilion hasil petroleum. Secara keseluruhan, kedua-dua negeri Borneo itu menyumbang lebih RM490 bilion hasil petroleum negara.

Sarawak juga dilaporkan menyumbang sekitar 40 peratus daripada hasil petroleum huluan negara, manakala Sabah menyumbang kira-kira 27 peratus.

Selain itu, Sabah dianggarkan menghasilkan kira-kira 40 peratus pengeluaran minyak mentah Malaysia dan sekitar 20 peratus pengeluaran gas asli negara.

Atas sebab itu, ramai melihat sebarang usaha menarik balik kelebihan harga diesel di Sabah dan Sarawak sebagai sesuatu yang sukar diterima, khususnya apabila kedua-dua negeri tersebut merupakan penyumbang utama kepada sumber tenaga negara.

Isu 40 Peratus Masih Belum Selesai

Cadangan menyelaraskan harga diesel juga muncul ketika Sabah masih berdepan pertikaian berhubung hak 40 peratus hasil bersih Persekutuan yang termaktub dalam Perlembagaan dan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).

Sehingga kini, isu tersebut masih belum menemui penyelesaian muktamad walaupun telah dibincangkan dalam pelbagai siri rundingan antara kerajaan negeri dan kerajaan Persekutuan.

Dalam keadaan rakyat Sabah masih menuntut hak kewangan yang dianggap belum diselesaikan sepenuhnya, sebarang pengurangan kelebihan subsidi diesel berpotensi dianggap sebagai satu lagi langkah yang membebankan rakyat negeri itu.

JANJI PMX

Sarawak Pula Sedang Memperjuangkan Hak Petroleum

Di Sarawak, kerajaan negeri sedang memperkukuh kedudukan syarikat petroleum miliknya, iaitu Petros, dalam usaha mendapatkan pengiktirafan dan kawalan lebih besar terhadap sumber gas serta petroleum negeri.

Perdebatan mengenai bidang kuasa antara PETRONAS dan kerajaan Sarawak telah menjadi isu besar sejak beberapa tahun lalu. Penganalisis melihat tuntutan Sarawak terhadap hak pengurusan sumber petroleum sebagai sebahagian daripada usaha memperkukuhkan autonomi ekonomi negeri di bawah semangat MA63.

Dalam suasana politik dan ekonomi sedemikian, penyelarasan harga diesel dilihat berisiko menambahkan lagi ketegangan hubungan Persekutuan–Borneo.

Risiko Politik Kepada Kerajaan MADANI

Dari sudut politik, langkah menyamakan harga diesel mungkin dilihat sebagai bertentangan dengan semangat yang digunakan kerajaan ketika mempertahankan pengecualian Sabah dan Sarawak pada tahun 2024.

Rakyat di kedua-dua negeri berkemungkinan mempersoalkan mengapa negeri yang menyumbang ratusan bilion ringgit hasil petroleum kepada negara perlu membayar harga diesel yang lebih tinggi atau kehilangan kelebihan subsidi yang dinikmati sebelum ini.

Jika kerajaan meneruskan cadangan tersebut tanpa mekanisme pampasan yang jelas dan meyakinkan, isu diesel berpotensi menjadi simbol baharu rasa tidak puas hati rakyat Sabah dan Sarawak terhadap hubungan fiskal dengan Kerajaan Persekutuan.

Persoalannya kini bukan sekadar mengenai harga diesel. Ia menyentuh soal keadilan hasil petroleum, hak MA63, tuntutan 40 peratus Sabah, kedudukan Petros di Sarawak serta persepsi bahawa negeri-negeri pengeluar minyak masih belum menerima manfaat yang setimpal daripada kekayaan sumber yang mereka hasilkan.

Dalam konteks politik, isu ini juga hadir pada waktu yang sensitif. Kerajaan MADANI bakal berdepan beberapa pilihan raya negeri termasuk Johor dan Negeri Sembilan pada masa hadapan, namun cabaran paling hampir ialah Pilihan Raya Negeri Sarawak. Sebarang langkah yang dilihat mengurangkan kelebihan atau hak ekonomi Sabah dan Sarawak berpotensi dijadikan modal politik oleh pelbagai pihak, sekali gus mengukuhkan naratif bahawa hubungan fiskal antara Kerajaan Persekutuan dan negeri-negeri pengeluar minyak masih memerlukan penyelesaian yang lebih adil dan menyeluruh.

Rakyat memahami tugas dan tanggungjawab pegawai Kementerian Kewangan (MOF) yang perlu memastikan kedudukan fiskal negara sentiasa mampan serta mengemukakan pelbagai pilihan dasar kepada kerajaan. Namun, Perdana Menteri dan Kerajaan MADANI perlu menilai setiap cadangan daripada sudut yang lebih menyeluruh, bukan sekadar implikasi kewangan, tetapi juga kesan sosial, ekonomi dan politik terhadap rakyat. Sesuatu dasar yang mungkin memberi penjimatan kepada kerajaan tidak semestinya mengukuhkan kerajaan jika ia menjejaskan kepercayaan rakyat.

Pegawai kerajaan akan terus kekal menjalankan tugas mereka, sedangkan kerajaan dan pemimpin datang serta pergi mengikut mandat rakyat. Justeru, keutamaan sesebuah kerajaan yang memerintah ialah memastikan setiap keputusan bukan sahaja baik dari sudut pentadbiran, tetapi juga melindungi kebajikan rakyat serta memperkukuh kestabilan dan keyakinan terhadap kerajaan yang dipilih

APAKAH KESAN KEPADA KERAJAAN SABAH DAN SARAWAK?

Dari sudut politik, penyelarasan harga diesel di Sabah dan Sarawak berpotensi memberi implikasi yang berbeza kepada kerajaan negeri dan Kerajaan MADANI. Di Sarawak, keadaan lebih sensitif kerana GPS bakal berdepan Pilihan Raya Negeri, selain kerajaan negeri sedang memperkukuh hak petroleum melalui Petros dan agenda autonomi di bawah semangat MA63. Sebarang kenaikan kos diesel yang meningkatkan harga barangan dan kos sara hidup berisiko menjadi isu politik serta memberi tekanan kepada GPS untuk mendapatkan jaminan atau mekanisme pampasan daripada Kerajaan Persekutuan.

Sabah pula bernasib baik kerana Pilihan Raya Negeri telah selesai, namun kesan penyelarasan diesel tetap dijangka dirasai rakyat melalui peningkatan kos pengangkutan, logistik dan harga barangan. Dalam keadaan Sabah dan Sarawak merupakan negeri pengeluar minyak utama negara, rakyat berkemungkinan mempersoalkan sama ada kepentingan kedua-dua negeri telah dipertahankan. Pada masa yang sama, sebarang peningkatan kos sara hidup akibat langkah tersebut berpotensi memberi kesan kepada sentimen rakyat terhadap Kerajaan MADANI menjelang Pilihan Raya Umum akan datang.

Akhirnya, sebarang keputusan mengenai penyelarasan harga diesel di Sabah dan Sarawak wajar mengambil kira pendirian serta asas yang telah digunakan kerajaan sebelum ini. Timbalan Ketua Menteri Sabah, Datuk Ewon Benedick, pernah menegaskan bahawa Sabah berhak menikmati subsidi diesel kerana merupakan antara pengeluar utama minyak dan gas negara. Pada masa yang sama, Menteri Perdagangan Dalam Negeri dan Kos Sara Hidup, Datuk Armizan Mohd Ali, turut menyatakan bahawa sebarang mekanisme subsidi pada masa hadapan perlu mengambil kira faktor geografi, logistik dan pandangan pihak berkepentingan di Sabah dan Sarawak.

Malah, Kerajaan Persekutuan sendiri sebelum ini mengecualikan Sabah dan Sarawak daripada rasionalisasi diesel atas faktor penggunaan yang tinggi, kos logistik serta cabaran pembangunan yang berbeza daripada Semenanjung. Justeru, adalah wajar cadangan penyelarasan harga diesel ini ditangguhkan terlebih dahulu sehingga satu mekanisme yang lebih menyeluruh dapat dirangka, bagi memastikan matlamat fiskal negara tidak menjejaskan kepentingan rakyat serta pembangunan ekonomi Sabah dan Sarawak.